Nkoranza.
Studie-uitstap naar de oudste school voor kinderen met een mentale beperking in Ghana.

Naar aanleiding van mijn onderzoek betreffende het taboe dat heerst rond kinderen met een mentale beperking, trok ik met Sarah een weekend zuidwaarts het land in, op zoek naar antwoorden op mijn vragen. Zowel de reisgids als collega’s en directie in de Yumba Special School vertelden me over de Sjalom Special School, de eerste school ooit opgericht in Ghana voor deze doelgroep, in het leven geroepen door een Nederlandse.
Deze school zou absoluut een bezoek waard zijn voor mijn onderzoek, aangezien deze het voorbeeld was voor alle andere scholen, gezien haar lange geschiedenis en professionaliteit. De realiteit bleek aandoenlijk anders te zijn.

onderweg
Het duurde niet lang of het ons bekende Tamale werd ingeruild voor lange kronkelende zandwegen en een schitterende natuur. De plek waar we heen gingen was namelijk gevestigd is een gebied waar sprake is van een microklimaat: vochtiger en frisser, waardoor men dubbel zo vaak kan oogsten als in de rest van het land. Techiman, de stad waarheen de bus namen, staat dan ook bekend om zijn grote voedselmarkt, waar we een kijkje gingen nemen. Nadien namen we de taxi naar Nkoranza, onze eindbestemming. Een oase van groen maakte ons euforisch: duizenden palmbomen overal waar je keek, niets anders dan groen tot zover je blik reikte… Een hele verademing als je al een maand in een stad leeft. Door dit landschap cruisen in de taxi deed ons op zich al heel veel deugd.

Operation Hand in Hand
We troffen achter hoge muren, midden in een oase van groen, een gemeenschap aan, die wordt geleid door Nederlandse organisatoren. Op dit domein bevindt zich een instelling voor kinderen en jongvolwassenen met een mentale beperking, met creatieve workshops, speeltuigen, veel materiaal en rolwagens, veel professionaliteit,… allemaal naar het Nederlandse idee, en financieel mogelijk gemaakt door Nederlandse steun. Daarnaast bevinden zich op dit domein ook enkele hutten waar geïnteresseerde bezoekers kunnen verblijven.
Buiten de hoge muren van deze gemeenschap bevindt zich inderdaad op wandelafstand de Sjalom Special School. Deze was aanvankelijk deel van het Nederlandse concept, maar kwam eind jaren ‘90 in handen van de overheid. Het contrast tussen deze dicht naast elkaar liggende organisaties is de dag van vandaag schrijnend.

We maakten uitgebreid kennis met Operation Hand in Hand, de gemeenschap in handen van Nederlanders. Sinds eind jaren 1990 worden kinderen met een beperking die uitgestoten zijn uit hun omgeving hier opgevangen. Ze kunnen er terecht voor een verzorging en behandeling gebaseerd op de Nederlandse idee van orthopedagogiek. Men haalt het beste uit deze kinderen: workshops kralenkettingen maken, weven, koken, zwemmen,…Orthopedagogiek zoals wij deze gewoon zijn in België. Toch hadden wij vele kritische bedenkingen bij deze nobele werking. De hoge muren rond deze gemeenschap betekenen namelijk de grens met de professionaliteit. Men betrekt geen Ghanezen in de stafmedewerking, en zelfs de klusjesmannen hebben de Nederlandse nationaliteit. Ook al het materiaal dat voorhanden is, wordt rechtstreeks geïmporteerd uit Europa, alsook de financiële hulpbronnen.
Men houdt krampachtig elke vorm van kennis binnen de muren van de organisatie. Op lange termijn is deze organisatie dan ook gedoemd verder te blijven draaien op moedwillige Nederlanders, aangezien er geen enkele uitwisseling is van professionaliteit en kennis.
Men gaat bovendien niet aan de slag met het bewustzijn van de omgeving. De meeste mensen in de stad kennen deze organisatie zelfs niet! Het inclusieverhaal is dan ook ver te zoeken. Ouders worden gestimuleerd hun kind hier achter te laten, en kinderen willen zelfs niet meer naar huis, omdat ze het op deze plek beter naar hun zin hebben, beter worden gestimuleerd en individuele aandacht en opleiding krijgen.

Sjalom Special School
De Sjalom Special School, gevestigd naast deze Nederlandse gemeenschap, was het geplande einddoel van onze reis. De gastvrouw in het gastenverblijf had ons reeds gewaarschuwd: deze school was helemaal onderaan de ranglijst geëindigd wat kwaliteit in onderwijs betreft. De werkelijkheid is dan ook schrijnend, en het bezoek heeft me echt getroffen.
Het interview met de directeur in kader van mijn onderzoek was bijzonder interessant. Zijn visie wat betreft inclusie, zijn toekomstperspectieven zijn veelbelovend. Maar de werkelijkheid laat veel te wensen over. We troffen schitterende gebouwen aan, allemaal gevestigd door vrijwilligers uit het recente verleden. Maar in praktijk wordt er met de kinderen niets gedaan. Nog meer dan in de Yumba Special School hangen de kinderen er gewoon rond, wordt er niets educatief gedaan, is er geen materiaal, om nog maar te zwijgen van de wantoestanden die er voorvallen als gevolg van het gebrek aan supervisie…
Een gevoel van machteloosheid en onbegrip overviel me. Men dweept erg met de idee dat deze kinderen recht hebben op onderwijs, maar eens ze de school betreden, wordt er verder niets met hun potentieel gedaan. Dat contrasteert sterk met wat wij kennen in het Belgische kader, en was des te schrijnender aangezien men op nog geen 20 meter van de schoolpoort alles uit deze kinderen probeert te halen in Operation Hand in Hand. Elke wisselwerking ontbreekt, aangezien de Nederlandse organisatie zich niet wenst te mengen in overheidsinstanties… Bedroevend, boeiend, veel stof om over na te denken en te reflecteren. We hadden dan ook een lang gesprek met de Nederlandse gastvrouw, waarin we onze kritische bedenkingen deelden…

Kortom, we verlieten Nkoranza met een dubbel gevoel, veel inzichten en kennis.
Een heleboel bagage, die me meer inzicht gaf in de orthopedagogiek
in Ghana anno 2010.

Apenreservaat
We combineerden dit bezoek aan de school met een rondleiding in een apenreservaat in Boabeng Fiema. Een trotro bracht ons naar de middle of nowhere… Het Nederlandse gezin dat we de vorige avond aan het avondmaal hadden ontmoet, was ook net op die plek gestrand. Wat een toeval! We besloten samen de geleide wandeling te doen, doorheen een schitterend stuk ongerept regenwoud. Overal aapjes, poserend voor de camera alsof ze nooit iets anders hadden gedaan! Deze diersoort wordt in dit woud beschouwd als ‘heilig’, en elk aapje krijgt een eigen plek op het kerkhof, met doodskistje incluis! De wandeling door de wouden, de schitterende vlinders, bomen, aapjes,… Een overweldigende natuur, hemelse rust en vredige sfeer… The monkeysanctuary was absoluut een bezoek waard!

Terug 'thuis'
Eens terug in Tamale voelde dit een beetje aan als thuiskomen. We hadden er een vijf uur durende rit op zitten in een trotro, ook al een avontuur op zich!
Het deed erg deugd terug in bekende contreien te zijn, en het onthaal in mijn gastgezin was hartverwarmend. Na dit ontspannende, verrijkende, leerrijke weekend, deed het deugd om gewoon weer ‘thuis’ te zijn, klaar voor een nieuwe werkweek.